Mały słowniczek łucznictwa tradycyjnego

3D - jedna z dyscyplin/form (niekiedy określana jako oddzielna dyscyplina) łucznictwa terenowego (plenerowego), zainspirowana przez łowiectwo z łukiem, za cel służą piankowe makiety zwierząt

American flatbow (AFB)/American longbow - długi łuk o płaskim/prostokątnym, w odróżnieniu od łuku angielskiego, przekroju poprzecznym ramion, często o sztywnym i zwężonym majdanie opcjonalnie zaopatrzonym w wycięcie w postaci półki lub w prostą wersję podstawki, powstał w latach 30. XX wieku w USA m.in. w wyniku eksperymentów nad wpływem przekroju poprzecznego ramion na sprawność łuku przeprowadzonych przez fizyków C. N. Hickmana i P. E. Klopstega.
Należy pokreślić, że płaskie w przekroju ramiona i sztywny wąski majdan (np. tzw. łuk z Sudbury) były także wcześniej stosowane wśród Indian Ameryki Północnej.

backing - to cienka warstwa drewna/nie wyprawionej skóry/ścięgien zwierzęcech lub innego materiału przyklejana na grzbiet łuku celem wzmocnienia, polepszenia parametrów fizycznych łuku lub zabezpieczenia przed złamaniem.

barebow - łuk bez przyrządów celowniczych, stabilizatorów itp. dodatków, określenie stosowane do łuku typu recurve (wygiętego)

celownik - przyrząd nie używany w łucznictwie tradycyjnym :-)

chwyt cięciwy - (ang. release, loose) najczęściej stosowana dziś w Europie i Ameryce to metoda klasyczna zwana "śródziemnomorską" (m.in. przypisywana także niektórym arktycznym plemionom Ameryki Północnej) D, poza tym wyróżnia się tak zwane pierwotne sposoby określane jako "pierwszy" A, "drugi" B i "trzeci" C, po prawej chwyt typowy dla Azji (ang. thumb lock), popularnie zwany "mongolskim"

cięciwa łuku wschodniego - do wyrobu cięciw wykorzystywano i wykorzystuje się różne materiały, np. jedwab, bawełnę, konopie, jelita zwierząt, niewyprawioną skórę zwierząt. Turecka nazwa cięciwy pochodzi od końskiego włosia, rzadko później stosowanego do wyrobu cięciw. Składa się z dwóch pętli i części głównej, wzmocnionej owijką w okolicach nakładania osady strzały. Pętle mogą być wykonywane osobno i potem łączone specjalnym węzłem do cięciwy, lub mogą stanowić integralną część cięciwy. Na rysunku: - pętla; - węzeł; - owijka;

łuk prosty - określenie dotyczy budowy łuku a nie kształtu - ma ramiona wykonane przeważnie z jednego kawałka materiału, jednej belki drewna, proste (równikowy) lub w różnym stopniu wygięte. Przeważnie wygięte są w kierunku grzbietu końcowe fragmenty ramieni. Po napięciu (nałożeniu cięciwy) łuk równikowy przyjmuje kształt zbliżony do litery "D". Bardzo często materiałem wykorzystywanym w Europie do wyrobu łuków prostych był cis pospolity(Taxus baccata) ! w Polsce obecnie pod ścisłą ochroną !, jesion (Fraxinus sp.) wyrabiano je również z wiązu górskiego czyli brzostu (Ulmus glabra) oraz innych gatunków drzew o odpowiednio twardym drewnie. Przekrój poprzeczny mógł być zbliżony do półokręgu, okręgu lub prostokątu, taki sam na całej długości łuku lub zmienny. Łuk mógł być sztywny w majdanie lub wyginać się (pracować) na całej swej długości. Zakończenia (gryfy) wyrabiano w drewnie, później wykonywano je również z rogu, kości lub z metalu. Długość łuków była różna zależnie od miejscowych tradycji. Części łuku: a - majdan; b1 - ramię górne; b2 - ramię dolne; c - grzbiet; d - brzusiec; e - gryf (zaczep); f - cięciwa; g - bączek, czasami jako element celowniczy; h - siodełko, miejsce nałożenia strzały.

łuk refleksyjny - łuk charakterystyczny dla ludów koczowniczych (wschodni, azjatycki, orientalny), najczęściej złożony (kompozytowy) z kompozycji róg-drewno-ścięgna połączonych klejem organicznym (zwierzęcym), bez cięciwy zaczepy wyraźnie sięgają poza linię majdanu. Majdan i siyah były elementami sztywnymi, na zginanie pracowały tylko ramiona łuku. W części łuków refleksyjnych (np, tureckie, koreańskie, chińskie itp. w końcowej fazie pracy łuku rogi wygięte do przodu powodują skrócenie pracującej długości cięciwy i poprzez to zwiększenie prędkości początkowej strzały. Inne konstrukcje, głównie wcześniejszych łuków (np. łuki hunów, awarów czy węgrów) są w mniejszym stopniu wygięte do przodu tak, ze cięciwa nie wspiera się na ramieniu łuku. W Azji oczywiście używano również prostych drewnianych łuków, a także refleksyjnych łuków stalowych. Więcej informacji w "Budowa azjatyckiego łuku złożonego" Części łuku wschodniego: 1+2 - siyah (rogi) (w tureckim i chińskim nazewnictwie kilka różnych części); 1 - część górna rogów z zaczepami na cięciwę; 2 - sztywne połączenie rogów z ramionami; 3 - ramię; 4 - majdan; 5 - zaczep; 6 - wspornik (podkładka pod cięciwę); 7 - cięciwa; I - grzbiet; II - brzusiec; A, B, C, D - przekroje, rys. poniżej ściągnij -> mini słownik wielojęzyczny części łuku refleksyjnego

Przekroje przedstawiają budowę wewnętrzną łuku złożonego: - drewniany rdzeń, - warstwa ścięgien, - warstwa rogowa, - pokrycie.

Poniżej typowe kształty łuków refleksyjnych, poszczególne egzemplarze pochodzące z różnych regionów i warsztatów mogą się oczywiście różnić kształtem, długością poszczególnych elementów i wykończeniem.

łuk rogowy - 1. popularna nazwa tradycyjnego refleksyjnego łuku kompozytowego (złożonego) 2. łuk wykonany z rogów (np. antylopy), znany np. w starożytnej Grecji oraz w Afryce

majdan - środkowa część łuku służąca jako uchwyt

mankiet Å‚uczniczy - patrz karwasz

mata łucznicza - to w co bezpośrednio wbija się strzała, a na czym przypina się tarczę, tradycyjnie wykonana ze słomy. Obecnie sportowe wykonane z np. bloków pilśni - pocięte pasy pilśni (np. 20 cm) ułożone w blok i ściągnięte ramką. Inne coraz popularniejsze to maty i bloki piankowe. Można używać zastępcze rozwiązania, dobrym jest worek jutowy wypchany mocno workami foliowymi, reklamówkami albo ścinkami materiału.

naciąganie łuku (ang. to draw) - sposób i długość naciągania łuku, element stylu strzelania. Rysunek przedstawia schematyczne układy ramion i strzały przy różnych stylach:

1. naciąganie do lini nosa podbródka - bardzo częste w sporcie,
2. do kąta warg, policzka - częste przy instynktownym celowaniu u myśliwych
3. maksymalne naciągnięcie do barku (np. w łucznictwie koreańskim),
   
4. "za ucho" tak aby przedramie stnowiło (w rzucie z góry) przedłużenie strzały

Ostatnie dwa, to odmiany nie stosowane  w stylach sportowych. Patrząc na sylwetkę z boku przedramię powinno być ułożone w jednej lini ze strzałą.

nasadka strzały - zakończenie strzały przystosowane do nakładania na cięciwę, może być wyrobione w promieniu (czasami wzmocnione wklejką z twardszego materiału) lub doklejone z np. twardszego drewna, rogu, kości, współcześnie najczęściej plastikowe

okienko - w nowoczesnych łukach wycięcie w majdanie redukujące jego szerokość, w dolnej jego części może być zamontowana podstawka, funkcja okienka jest związana z metodą strzelania wykorzystującą celownik. Wysokość okienka zmienia się w zależności od zastosowania łuku, generalnie w klasycznych łukach sportowych jest ono wysokie, a w łukach myśliwskich niskie.

opierzenie - patrz lotki

owijka - zabezpieczenie środkowej części cięciwy za pomocą cieńszej nici, we współczesnych oraz niektórych historycznych wschodnich cięciwach owijka znajduje się także na pętlach

paradoks łuczniczy - zjawisko dynamicznej zmiany kształtu (wyginanie się) strzał, w trakcie strzału po zwolnieniu cięciwy

podstawka - małe cuś na majdanie na którym podpiera się strzałę, w niektórych łukach, w łukach historycznych nie było podstawek :). Gdy zamontowana jest na okienku, podstawka przejmuje funkcje półki.

postawa - sposób ustawienia stóp i tułowia podczas strzelania, w stosunku do linii celowania, najczęściej otwarta i zamknięta

półka - w nowoczesnych łukach wycięcie w majdanie, na którym opiera się strzałę, w majdanach z okienkiem stanowi dolną jego część

promień, drzewce, brzechwa - część strzały, tradycyjnie z drewna, bambusa albo z trzciny, nowoczesne z aluminium, włókna węglowego lub kompozytowa

recurve, - 1. wygięte w stronę grzbietu końcówki ramion; końcówka może być elastyczna i wyginać się (pracować) w trakcie napinania łuku (ang. working recurve) albo sztywna (ang. static recurve), w drugim przypadku sztywną końcówkę może zastępować osobna część zwana rogiem. 2. nowoczesny łuk z charakterystycznymi wygiętymi i płaskimi w przekroju ramionami i sztywnym majdanem zaopatrzonym w okienko, stosowany do sportu, polowania i rekreacji, może być składany (z przykręcanymi do majdanu ramionami) lub jednolity, w Polsce nazywany łukiem klasycznym

rękawiczka łucznicza - rodzaj ochrony na palce napinające cięciwę, może być pełna lub składać się tylko połączonych nakładek na końce palców

rogi - patrz siyah

sajdak - zestaw łubia i kołczanu (patrz również goryt)

siła łuku - siła jaką należałoby przyłożyć aby łuk naciągnąć na określoną długość, standardowo podawany w lb (funty) dla naciągu 28 cali, podaje się coraz częściej w kg, do mierzenia najlepiej posłużyć się dynamometrem łuczniczym lub wagą (wieszakową), tradycyjnie używana w Polsce nazwa twardość wydaje się niezbyt trafna

siyah - sztwny (nie pracujący na zginanie) odcinek ramienia w łuku refleksyjnym (słowo pochodzenia arabskiego) >czytaj więcej<

siodełko - zaznaczony na cięciwie punkt osadzania strzały

skórka - tradycyjny ochraniacz na palce wykonany ze skóry, współcześnie sportowe wykonywane są rónież z tworzyw sztucznych i metalu, można używać też specjalnej rękawiczki łuczniczej albo dostosowanej zwykłej

spin - jednostka sprężystości strzały, ogólnie biorąc określa wielkość ugięcia strzały obciążonej w środku ciężarem 2 funtów. Przyjęta jest zasada im twardszy łuk tym sztywniejsza strzała

strzała - pocisk wyrzucany z łuku (mogą być łuki na kule!), ogólnie składa się z promienia (drzewca), grotu (płoszczyk w dawnej polszczyźnie), lotek (opierzenia, usterzenia), nasady. Jest wiele rodzajów strzał, służących do różnych celów, różnią się wielkością, lotkami, grotem, wyważeniem itp.

strzałochwyt - nazwa stosowana głownie do urządzenia zabezpieczającego strzelnice od tylu za tarczami. Czyli np. nasyp z piasku (lub ziemi ale nie kamienistej) albo np. rozwieszony luźno dość gruby materiał albo ściana z brykietów słomy, strzała powinna się wbijać bez zniszczenia się.

styl strzelania - ogólnie zespół cech charakteryzujących jak ktoś strzela, składa się na to sposób (styl) chwytu cięciwy, położenie strzały (po prawej czy lewej stronie), sposób chwytu łuku, sposób i długość naciągania łuku, punkt zakotwiczenia itp.

tarcza - rulon papieru z narysowanym na nim celem np. koncentryczne koła, zwierzęta itp.

twardość łuku - ciężar (ekwiwalent siły) patrz > siła łuku <

uszy - zewnęrzna najczęściej najbardziej wygięta do przodu część siyah

węzeł - w cięciwach z jedną pętlą, drugi koniec wiąże się bezpośrednio na zaczepie. Japońskie cięciwy mocowane są za pomocą węzłów na obu zaczepach. Specjalne węzły były także stosowane w cięciwach typu wschodniego.

wyważenie strzały, procent wyważenia - stosunek odległości pomiędzy środkiem ciężkości i środkiem strzały, do długości strzały, wyrażane w procentach. Na ogół uważa się, że 5-10% jest w sam raz, ale czasem wiecej. W strzałach do strzelania na odległość często 0%, albo nawet trochę ujemne. Często znany jako angielski teremin FOC (forward of centre).

zaczep - wycięcie na końcu ramienia łuku (lub na gryfie) służące do nałożenia pętli (lub zawiązania końca) cięciwy.

zakotwiczenie - miejsce w którym zatrzymuje się dłoń ciągnąca cięciwę, najlepiej aby było stałe (zawsze w tym samym miejscu)

zekier - zabezpieczenie kciuka, pierścień łuczniczy nakładany na kciuk ręki ciągnącej cięciwę, przy mongolskim (wschodnim) sposobie strzelania